Bartłomiej Spranger,

Chrzest Chrystusa, 1603     

Wystawa jest przeglądem dorobku artystycznego regionu, poczynając od renesansu, a kończąc na czasach kształtowania się nowych tendencji stylowych na początku XX wieku. Prezentowane zabytki – bogactwo ich tematyki, walory artystyczne, różnorodność formalna i techniczna – są świadectwem wielokulturowości Śląska.

W amfiladzie sal od I do VIII eksponowane jest malarstwo i rzeźba doby renesansu, manieryzmu i baroku. Dzieła mistrzów – często przybyszów z innych części Europy – sąsiadują z pracami miejscowych, niekiedy anonimowych twórców. Obok obrazów i rzeźb religijnych (w tym dużego zespołu epitafiów) możemy podziwiać przykłady sztuki świeckiej, głównie portretowej. Zabytki powstały pod wpływem europejskich prądów: reformacji, humanizmu i kontrreformacji. W sztuce śląskiej zjawiska te ukazane zostały w oryginalny, specyficzny dla tych ziem sposób. Równolegle w ciągu korytarzowym galerii zaprezentowano przedmioty z dziedziny kultury materialnej i skarby rzemiosła (m.in. zabytki cechowe, gobeliny, militaria i meble).

W salach: IX i X dokonano przeglądu osiągnięć artystów zwią-zanych ze Śląskiem od lat pięćdziesiątych XVIII wieku do końca XIX. Dwa style – klasycyzm i biedermeier – ukazane zostały przez sztukę portretową, a drugą połowę XIX w. reprezentują dzieła tzw. śląskiej szkoły pejzażu. W ostatniej – XI sali są prace z przełomu XIX i XX w., zróżnicowane tematycznie – odzwierciedlające ówczesne poszukiwania artystyczne twórców związanych głównie z wrocławską Akademią. W sąsiednich korytarzach pokazano rzemiosło artystyczne, w tym: kamionkę z Bolesławca, prószkowski fajans, porcelanę z wytwórni wałbrzyskich, wyroby szklane z hut w Kotlinie Jeleniogórskiej, a także żeliwną galanterię rzeźbiarską. Wiele spośród eksponowanych w galerii obrazów i rzeźb znajdowało się pierwotnie w świątyniach Wrocławia, w klasztorach i pałacach opatów cysterskich w Lubiążu, Kamieńcu Ząbkowickim i Krzeszowie oraz w kłodzkim kolegium jezuickim. Prezentowane na wystawie renesansowe epitafia pochodzą głównie z wrocławskich kościołów św. Marii Magdaleny i św. Elżbiety. Częściowo zachowana kolekcja portretów z „Galerii sławnych” Tomasa Rehdigera na mocy zapisu testamentowego przechowywana była w Bibliotece Elżbietańskiej.

      Bartholomanus Strobel Młody,

     Portret Johanna Vogta, 1628

Mathias Steinl, fragment zespołu

figur i dekoracji ze stall kościoła klasztornego Cystersów w Lubiążu,

1681 - 1696  

Po raz pierwszy nowożytne zabytki tego regionu udostępniono publiczności dopiero w roku 1963. Najnowsza aranżacja Galerii Sztuki Śląskiej XVI-XIX w. pozwoliła na stworzenie wyjątkowo obszernej i różnorodnej ekspozycji. Znaczna część prezentowanej kolekcji pochodzi z przedwojennych zbiorów Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych (Schlesisches Museum der bildenden Künste) oraz Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności (Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer). Została ona wzbogacona o dary, depozyty i zakupy.

Puchar, Karkonosze, ok. 1720. W trzonie i uchwycie nakrywy szklane nici w kolorze zielonym i złotym. Na fasetowanej czaszy  personifikacje Caritas (Miłosierdzia)  i Justici (Sprawiedliwości) w otoczeniu ornamentu wstęgowo-wiciowego z lambrekinami.

Kielich, Śląsk, Cieplice, pracownia Christiana Gottfrieda Schneidera, ok. 1760 

W 2006 r. do zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu zakupiona została niezwykle cenna kolekcja szkła barokowego, która powiększyła kolekcję barokowego szkła rytowanego muzeum o 30%. Zakup zrealizowano dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Na kolekcję składa się 26 niezwykle cennych eksponatów, wśród  których są pamiątkowe i okazjonalne puchary, pucharki, flakon toaletowy, kufel i szklanica. Większość z nich powstała w hutach na Dolnym Śląsku, a także w Czechach i Brandenburgii.

 

Sztuka szklarska rozwijała się na Dolnym Śląsku, głównie w Kotlinach Jeleniogórskiej i Kłodzkiej, od czasów średniowiecznych. Huty szkła były zakładane w pobliżu złóż piasku kwarcowego lub kwarcu, nad strumieniami w lesistej okolicy, która dostarczała opału do pieców hutniczych. Powstanie i rozwój zdobnictwa szkła poprzez rytowanie i szlifowane w Czechach i na Śląsku było związane z występowaniem bogactw naturalnych w pogranicznych Karkonoszach, Górach Izerskich i na Pogórzu. W okresie renesansu na Śląsku, w rejonie Karkonoszy, pracowali mistrzowie rytujący stemple pieczętne i sygnety. W większych miastach niektórzy złotnicy zajmowali się obróbką kamieni szlachetnych na większą skalę. We Wrocławiu w XVI i XVII w. pracowało 23 mistrzów szlifierzy kamieni szlachetnych i rytowników pieczęci.

 

Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się wyroby z kryształu górskiego – głównie ze względu na ich niezwykłą przejrzystość i blask oraz bogatą, głęboko rzeźbioną dekorację. Szkło produkowane w tym czasie na Śląsku i w Czechach nie było dobrej jakości, nie pozwalało na pełne rozwinięcie techniki szlifowania i rytowania. Widoczny postęp nastąpił dopiero w ostatniej ćwierci siedemnastego wieku, kiedy to w południowych Czechach został wynaleziony nowy gatunek szkła zwanego „kryształem bohemskim” (czeskim). Początkowo jego produkcja ograniczała się tylko do hut czeskich, później nową masę szklana zaczęto wytapiać także na Śląsku.

Rozwój hut szklarskich na Śląsku przypada na drugą połowę XVII wieku. Huty były skupione w południowych, górskich i lesistych terenach Dolnego i Górnego Śląska. Huty pracowały w Szklarskiej Porębie (Schreiberhau), Czerniawie (Schwarzbach), Radosnej (Freudenburg), Lasówce (Kaiserwalde), Janowie (Janow), Orzeszu (Orzesche), a także na pograniczu Śląska i Łużyc – w Ruszowie (Rauscha) i Wymiarkach (Wiesau). Źródła historyczne mówią o rytownikach szkła w okolicach Szklarskiej Poręby od 1685 roku. Wymieniane są nazwiska mistrzów m. in. z rodów Preusslerów, Beckerów i Liebigów. Zdobnicy z tego kręgu w pierwszej ćwierci XVIII w. wykonywali głównie puchary, które były często darami i prezentami dla arystokratów, opatów i biskupów, a także dla partnerów kupców śląskich utrzymujących szerokie kontakty zagraniczne.

 

Od tej stylowo jednolitej grupy różnią się prace z pracowni i kręgu Friedricha Wintera pracującego dla hrabiego Christophera Leopolda Schaffgotscha, który osadził go w szlifierni wodnej w Sobieszowie, a później w Piechowicach. Prace Wintera wykonane w grubym, połyskliwym szkle (doskonale imitującym kryształ górski) oraz w topazie dymnym mają ciężkie proporcje, a ich dekoracja o motywach roślinnych jest niezwykle głęboko rzeźbiona.

 

Forma szkieł śląskich ma swój odrębny styl, odróżniający go od szkieł czeskich i niemieckich. Ich wartość leży przede wszystkim w przepięknej dekoracji rytowanej i mistrzowskim opanowaniu tej techniki.