Wystawy stałe

 

SZTUKA ŚLĄSKA XII - XVI w.

 

 

 
Sarkofag Henryka Probusa - płyta wierzchnia, Wrocław, kościół św. Krzyża, ok. 1300-1320          

 

 

 

Muzeum Narodowe we Wrocławiu ma jedną z najcenniejszych w Polsce i Europie kolekcji sztuki średniowiecznej. Jest prezentowana na dwóch wystawach: Śląska Rzeźba Kamienna XII-XVI w. oraz Sztuka Śląska XIV-XVI w. W zabytkach tu zgromadzonych możemy dostrzec cechy romanizmu i gotyku oraz pewne regionalne odrębności średniowiecznej sztuki Śląska. Dzieła poświęcone są głównie tematyce religijnej i w większości służyły celom kultowym. (Zwykle są pracami wykonanymi zespołowo przez kilku anonimowych artystów, działających na zasadzie warsztatowej współpracy.) Forma i tematyka dzieł ukazują różnorodność wpływów kulturowych, jakim podlegała sztuka śląska w zależności od aktualnej sytuacji politycznej, społeczno-wyznaniowej oraz kontaktów gospodarczych tutejszych mieszkańców. Od XII w. region ten podzielony na księstwa rządzony był przez władców z dynastii piastowskiej. Pod rządami książąt Śląsk od końca XIII w. i przez 1. poł. XIV stulecia stawał się częścią Królestwa Czech, pozostając jako całość w jego granicach do roku 1742. W tym okresie na tronie czeskim zasiadali Luksemburgowie, Habsburgowie, Jerzy z Podiebradów i Maciej Korwin, Jagiellonowie i ponownie (od 1526 r.) Habsburgowie. Ostoją względnej niezależności Śląska w stuleciach XV i XVI był sejm śląski i pozycja prawna książąt.

 

  

Śląska rzeźba kamienna XII-XVI w. Od września 2016 kolekcja średniowiecznej rzeźby kamiennej w Polsce jest prezentowana w nowym miejscu i w nowej aranżacji. Zwiedzający mogą zobaczyć znane dzieła, jak m.in. romańskie relikty opactwa Benedyktynów (później Premonstratensów) na Ołbinie, sarkofag Henryka IV Probusa, płytę nagrobną księcia Henryka II Pobożnego. Po raz pierwszy zaprezentowana została rzeźba Marii z Dzieciątkiem zdobiąca dawniej fasadę kościoła Marii Magdaleny, poważnie uszkodzona w 1945 r., rozdzielona na dwie części i scalona w tym roku. Zasadniczym novum jest ciemna kolorystyka sali, w której eksponowane są rzeźby, oraz cztery stanowiska multimedialne zawierające informacje o zabytkach.

Lapidarium, 1. piętro.

 

 

 

Na ekspozycji Śląskiej Rzeźby Kamiennej XII-XVI w., niemającej układu chronologicznego, zaprezentowano kamienne nagrobki książęce, rzeźbę architektoniczną oraz przykłady kamiennej rzeźby ołtarzowej. Wystawa: Sztuka Śląska XIV-XVI w. ukazuje przemiany zachodzące w gotyckiej rzeźbie drewnianej i malarstwie tablicowym. Większość zabytków zgromadzonych w salach i na korytarzu galerii pochodzi z retabulów (nastaw) ołtarzowych, niektóre obrazy są związane z epitafiami, nieliczne są dziełami wotywnymi. W kolejnych salach w układzie chronologicznym wystawiono wybrane dzieła.

       

Tronująca Maria na Lwach,

Skarbimierz, ok. 1360

 

 

W salach VII-X oraz na korytarzu umieszczono dzieła lokalnych warsztatów, łączących w swych pracach typowe cechy późnogotyckie z indywidualnym stylem poszczególnych mistrzów. W grupie tej są zabytki pochodzące m.in. z pracowni: Mistrza Wrocławskiego Świętej Rodziny, Mistrza Lubińskich Figur, Mistrza Poliptyku z Gościszowic, Mistrza Lubińskich Ołtarzy, Mistrza Pasji z Góry Śląskiej. W dziełach pracowni działających w latach dwudziestych XVI w. zaznaczyły się również wpływy sztuki renesansowej. 

 

 

Nieznany warsztat złotniczy, Herma relikwiarzowa św. Doroty, 1. ćwierć XV w. i ok. 1500

 

 

Ekspozycję śląskiej sztuki średniowiecznej uzupełniają prezentowane na korytarzu oraz w sali XI (aneksie) zabytki średniowiecznego rzemiosła artystycznego, w tym ślusarstwa, kaflarstwa, kotlarstwa, złotnictwa, numizmatyki, konwisarstwa, stolarstwa, kowalstwa i płatnerstwa. Nie tyle liczba zabytków średniowiecznych (przeszło czterysta), ile ich wartość artystyczna zadecydowała o wysokiej randze kolekcji wrocławskiego muzeum. Od początku działalności instytucji, w roku 1946, do dziś wspomniany zespół, mimo strat wojennych i rozproszenia zbiorów przedwojennych muzeów, jest filarem kolekcji sztuki dawnej obecnego Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Zabytki śląskiej sztuki średniowiecznej pochodzą głównie z przedwojennych muzeów wrocławskich, przede wszystkim z Museum Schlesischer Altertümer (Muzeum Starożytności Śląskich), którego zbiory znalazły się później w kolekcji założonego w 1899 r. Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer (Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności), oraz w znacznie mniejszym stopniu ze Schlesisches Museum der bildenden Künste (Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych, założonego w 1880 roku). Pozostałe dzieła to m.in. depozyty muzealne i przekazy konserwatorskie z nieużytkowanych po wojnie świątyń protestanckich i katolickich. Tylko nieliczne zostały zakupione lub podarowane. Część kolekcji, szczególnie zabytki kamienne, wydobyto ze zrujnowanych lub uszkodzonych podczas ostatniej wojny budynków wrocławskich.

 

Po II wojnie światowej zapadła decyzja o stworzeniu kolekcji śląskiej sztuki średniowiecznej w powstającym wówczas muzeum. Najcenniejsze eksponaty trafiły na wystawy stałe. Pierwszą po wojnie była otwarta w 1948 r. ekspozycja Śląskiej Sztuki Średniowiecznej. Najlepiej zachowane zabytki najwyższej klasy trafiły na dwie stałe wystawy: Śląska Sztuka Cechowa XIV-XVI wieku (otwarta została w 1964) oraz Śląska Rzeźba Kamienna XII-XVI wieku (udostępniona w 1966). Pierwsza z prezentacji obejmowała ok. 90 zabytków rzeźby drewnianej i malarstwa tablicowego z lat 1350-1520. Druga ukazywała prawie 40 eksponatów, w tym nagrobki, dzieła romańskiej i gotyckiej plastyki architektonicznej i ołtarzowej. Kolejną stałą wystawę sztuki średniowiecznej zorganizowano w roku 1987 i zatytułowano Sztuka Śląska XIV-XVI w. Nowa wersja prezentacji, obejmująca ponad 100 dzieł, ukazywała dodatkowo zabytki średniowiecznego iluminatorstwa, rzemiosła artystycznego, w tym numizmatyki, sfragistyki oraz oręża z kolekcji własnej i z Warszawskiego Muzeum Narodowego. W 1989 wrocławskie muzeum przygotowało stałą ekspozycję w Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu: Sztuka Śląska XV-XVIII w. ze Zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu, która jest uzupełnieniem wrocławskich galerii sztuki średniowiecznej i nowożytnej. Ponad 90 zabytków znalazło się na wystawie otwartej w 1991 r., będącej nową wersją stałej prezentacji: Sztuka Śląska XIV-XVI w., a ok. 30 eksponatów wypełniło w tym samym roku zredukowaną wersję Śląskiej Rzeźby Kamiennej XII-XVI w. Najnowsza ekspozycja śląskiej sztuki średniowiecznej w nowej aranżacji, poprzedzona gruntownym remontem galerii na I piętrze, zostanie otwarta w 2007 roku.

 

O wyjątkowej wartości kolekcji wrocławskiej świadczą zarówno krajowe, jak i zagraniczne wystawy sztuki średniowiecznej, na których prezentowane są cenne zespoły śląskich zabytków średniowiecznych z Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

 

tekst: Iwona Gołaj, Grzegorz Wojturski, Muzeum Narodowe we Wrocławiu. Przewodnik, wyd. Muzeum Narodowe we Wrocławiu 2006. 

 

__________________________________________________________________

 

 

MUZEUM NARODOWE. PRZEWODNIK 

dowiedz się więcej i zobacz najciekawsze obiekty kolekcji 

(pliki do ściągnięcia):

 

Rzeźba kamienna

Sala 1

Sala 2

Sala 3

Sala 4

   Sale 5-6

   Sale 7-8

Sala 9

       Sale 10-11