Wystawy stałe

 

 

 

 

SZTUKA ŚLĄSKA XII - XVI w.

 

 

 
Sarkofag Henryka Probusa - płyta wierzchnia, Wrocław, kościół św. Krzyża, ok. 1300-1320          

Muzeum Narodowe we Wrocławiu ma jedną z najcenniejszych w Polsce i Europie kolekcji sztuki średniowiecznej. Jest prezentowana na dwóch wystawach: Śląska Rzeźba Kamienna XII-XVI w. (eksponowana na parterze w bocznej części holu reprezentacyjnego) oraz Sztuka Śląska XIV-XVI w. (udostępniona na I piętrze muzeum). W zabytkach tu zgromadzonych możemy dostrzec cechy charakterystyczne dla romanizmu i gotyku oraz pewne regionalne odrębności średniowiecznej sztuki Śląska. Dzieła poświęcone są głównie tematyce religijnej i w większości służyły celom kultowym. (Zwykle są pracami wykonanymi zespołowo przez kilku anonimowych artystów, działających na zasadzie warsztatowej współpracy.) Forma i tematyka dzieł ukazują różnorodność wpływów kulturowych, jakim podlegała sztuka śląska w zależności od aktualnej sytuacji politycznej, społeczno-wyznaniowej oraz kontaktów gospodarczych tutejszych mieszkańców. Od XII w. region ten podzielony na księstwa rządzony był przez władców z dynastii piastowskiej. Pod rządami książąt Śląsk od końca XIII w. i przez 1. poł. XIV stulecia stawał się częścią Królestwa Czech, pozostając jako całość w jego granicach do roku 1742. W tym okresie na tronie czeskim zasiadali Luksemburgowie, Habsburgowie, Jerzy z Podiebradów i Maciej Korwin, Jagiellonowie i ponownie (od 1526 r.) Habsburgowie. Ostoją względnej niezależności Śląska w stuleciach XV i XVI był sejm śląski i pozycja prawna książąt.

 

  

Na ekspozycji Śląskiej Rzeźby Kamiennej XII-XVI w., niemającej układu chronologicznego, zaprezentowano kamienne nagrobki książęce,rzeźbę architektoniczną oraz przykłady kamiennej rzeźby ołtarzowej. Wystawa: Sztuka Śląska XIV-XVI w. ukazuje przemiany dokonujące się w gotyckiej rzeźbie drewnianej i malarstwie tablicowym. Większość zabytków zgromadzonych w salach i na korytarzu galerii pochodzi z retabulów (nastaw) ołtarzowych, niektóre obrazy są związane z epitafiami, nieliczne są dziełami wotywnymi. W kolejnych salach w układzie chronologicznym wystawiono wybrane dzieła pierwszorzędnej klasy. Znalazły się tu prace anonimowych artystów, tworzących w stylu Madonn na Lwach (sale I i II), w stylu mistycznym (sala II), stylu Pięknych Madonn (sale II i III), obrazy namalowane w konwencji realizmu mieszczańskiego Mistrza Ołtarza św. Barbary i jego kręgu (sala IV), rzeźby i obrazy wykonane w stylu łamanym, m.in. pracowni Mistrza Lat 1486-1487 (sale V i VI), w tym ekspresyjne, werystyczne kompozycje rzeźbiarskie warsztatów tworzących pod wpływem sztuki sławnego Wita Stosza (sale VI i VIII).

       

Tronująca Maria na Lwach,

Skarbimierz, ok. 1360

 

W salach VII-X oraz na korytarzu umieszczono dzieła lokalnych warsztatów, łączących w swych pracach typowe cechy późnogotyckie z indywidualnym stylem poszczególnych mistrzów. W grupie tej są zabytki pochodzące m.in. z pracowni: Mistrza Wrocławskiego Świętej Rodziny, Mistrza Lubińskich Figur, Mistrza Poliptyku z Gościszowic, Mistrza Lubińskich Ołtarzy, Mistrza Pasji z Góry Śląskiej. W dziełach pracowni działających w latach dwudziestych XVI w. zaznaczyły się również wpływy sztuki renesansowej. 

 

 

Nieznany warsztat złotniczy, Herma relikwiarzowa św. Doroty, 1. ćwierć XV w. i ok. 1500

 

 

Ekspozycję śląskiej sztuki średniowiecznej uzupełniają prezentowane na korytarzu oraz w sali XI (aneksie) zabytki średniowiecznego rzemiosła artystycznego, w tym ślusarstwa, kaflarstwa, kotlarstwa, złotnictwa, numizmatyki, konwisarstwa, stolarstwa, kowalstwa i płatnerstwa. Nie tyle liczba zabytków średniowiecznych (przeszło czterysta), ile ich wartość artystyczna zadecydowała o wysokiej randze kolekcji wrocławskiego muzeum. Od początku działalności instytucji, w roku 1946, do dziś wspomniany zespół, mimo strat wojennych i rozproszenia zbiorów przedwojennych muzeów, jest filarem kolekcji sztuki dawnej obecnego Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Zabytki śląskiej sztuki średniowiecznej pochodzą głównie z przedwojennych muzeów wrocławskich, przede wszystkim z Museum Schlesischer Altertümer (Muzeum Starożytności Śląskich), którego zbiory znalazły się później w kolekcji założonego w 1899 r. Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer (Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności), oraz w znacznie mniejszym stopniu ze Schlesisches Museum der bildenden Künste (Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych, założonego w 1880 roku). Pozostałe dzieła to m.in. depozyty muzealne i przekazy konserwatorskie z nieużytkowanych po wojnie świątyń protestanckich i katolickich. Tylko nieliczne zostały zakupione lub podarowane. Część kolekcji, szczególnie zabytki kamienne, wydobyto ze zrujnowanych lub uszkodzonych podczas ostatniej wojny budynków wrocławskich.

 

Po II wojnie światowej zapadła decyzja o stworzeniu kolekcji śląskiej sztuki średniowiecznej w powstającym wówczas muzeum. Najcenniejsze eksponaty trafiły na wystawy stałe. Pierwszą po wojnie była otwarta w 1948 r. ekspozycja Śląskiej Sztuki Średniowiecznej. Najlepiej zachowane zabytki najwyższej klasy trafiły na dwie stałe wystawy: Śląska Sztuka Cechowa XIV-XVI wieku (otwarta została w 1964) oraz Śląska Rzeźba Kamienna XII-XVI wieku (udostępniona w 1966). Pierwsza z prezentacji obejmowała ok. 90 zabytków rzeźby drewnianej i malarstwa tablicowego z lat 1350-1520. Druga ukazywała prawie 40 eksponatów, w tym nagrobki, dzieła romańskiej i gotyckiej plastyki architektonicznej i ołtarzowej. Kolejną stałą wystawę sztuki średniowiecznej zorganizowano w roku 1987 i zatytułowano Sztuka Śląska XIV-XVI w. Nowa wersja prezentacji, obejmująca ponad 100 dzieł, ukazywała dodatkowo zabytki średniowiecznego iluminatorstwa, rzemiosła artystycznego, w tym numizmatyki, sfragistyki oraz oręża z kolekcji własnej i z Warszawskiego Muzeum Narodowego. W 1989 wrocławskie muzeum przygotowało stałą ekspozycję w Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu: Sztuka Śląska XV-XVIII w. ze Zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu, która jest uzupełnieniem wrocławskich galerii sztuki średniowiecznej i nowożytnej. Ponad 90 zabytków znalazło się na wystawie otwartej w 1991 r., będącej nową wersją stałej prezentacji: Sztuka Śląska XIV-XVI w., a ok. 30 eksponatów wypełniło w tym samym roku zredukowaną wersję Śląskiej Rzeźby Kamiennej XII-XVI w. Najnowsza ekspozycja śląskiej sztuki średniowiecznej w nowej aranżacji, poprzedzona gruntownym remontem galerii na I piętrze, zostanie otwarta w 2007 roku.

 

O wyjątkowej wartości kolekcji wrocławskiej świadczą zarówno krajowe, jak i zagraniczne wystawy sztuki średniowiecznej, na których prezentowane są cenne zespoły śląskich zabytków średniowiecznych z Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

 

tekst: Iwona Gołaj, Grzegorz Wojturski, Muzeum Narodowe we Wrocławiu. Przewodnik, wyd. Muzeum Narodowe we Wrocławiu 2006. 

 

__________________________________________________________________

 

 

MUZEUM NARODOWE. PRZEWODNIK 

dowiedz się więcej i zobacz najciekawsze obiekty kolekcji 

(pliki do ściągnięcia):

 

Rzeźba kamienna

Sala 1

Sala 2

Sala 3

Sala 4

   Sale 5-6

   Sale 7-8

Sala 9

       Sale 10-11